Equilibrium: het perfecte evenwicht

Mary: “Let me ask you something. Why are you alive?”
John: “I’m alive… I live… to safeguard the continuity of this great society. To serve Libria.”
Mary: “It’s circular. You exist to continue your existence. What’s the point?”
John: “What’s the point of your existence?”
Mary: “To feel. Because you’ve never done it, you can never know it. But it’s as vital as breath. And without it,
without love, without anger, without sorrow, breath is just a clock… ticking.”
(uit: Equilibrium, 2002)

Een perfecte staat kan alleen maar bestaan wanneer zijn inwoners geen emoties meer kunnen voelen. Ze denken niet na over de consequenties van acties van de staat en ze trekken de beslissingen van de leider niet in twijfel. Ze voelen geen angst, geen pijn, geen onrust, geen liefde… Niemand zal tegen het bestuur in opstand komen, en zo blijft de perfecte staat bestuurbaar.

Dit gedachtegoed vormt de kern van de door Kurt Wimmer in 2002 geschreven en
geregisseerde film Equilibrium. De in deze film geportretteerde samenleving is een
samenleving waarin niemand zou willen wonen: een dystopie. De bevolking wordt onder controle gehouden door medicijnen en iedereen die enig gevoel toont, wordt zonder pardon geëxecuteerd.

Een dergelijke dystopie wordt eveneens beschreven in het wereldberoemde boek 1984 van George Orwell. In dit boek worden de gevoelens van mensen niet onder controle gehouden door een medicijn, maar men wil wel voorkomen dat er onjuiste opvattingen verspreidt worden. Er wordt een taal ontwikkeld (‘newspeak’) die geen woorden bevat met een emotionele betekenis; zo kunnen er ook geen emoties geuit worden. Echter, de emotie die in de mens zit, kan er niet zomaar uitgehaald worden, waardoor een enkeling alsnog tegen het bewind in opstand komt.

In Equilibrium wil het bestuur absolute controle hebben over de bevolking. Dit probeert men te bewerkstelligen door met behulp van medicijnen de emotie in de mens te onderdrukken. Dit moet gebeuren om het ideale evenwicht (de ‘equilibrium’) te behouden. Wanneer er in de samenleving sprake is van een stabiel evenwicht, zal een verstoring van buitenaf niet veel effect teweeg brengen. Een labiele samenleving zal veel invloed ondervinden van een verstoring en is daarom de nachtmerrie van een leider die een totalitair bewind nastreeft.

Daarom zal een dictator altijd een indifferent evenwicht nastreven: er is sprake van een
samenleving die continu in evenwicht is. Dit kan alleen bewerkstelligd worden wanneer de bevolking niet zal reageren op een verstoring van buitenaf; ze mogen niet beïnvloed worden en mogen dan ook geen emoties als angst of pijn voelen. Tevens mogen zij de handelingen van de leider niet in twijfel trekken en ook hierbij is het van belang dat men geen angst kan voelen. Liefde is tevens een belangrijke emotie die uitgeschakeld moet worden, want liefde is vaak de krachtigste emotie die een mens kan voelen en handelingen vanuit deze emotie zullen minder gemakkelijk af te weren zijn.

In onze huidige samenleving spelen emoties en de controle over emoties een grote rol. Een dictatuur wordt afgedwongen door angst te creëren onder de bevolking, en het bewind in een dergelijk land zal alle middelen inzetten om deze emotie in stand te houden en te controleren. Oorlogen ontstaan vaak uit emotie: de haat die men voelt voor een andere bevolkingsgroep, een ander persoon of een religie. Tevens worden er tientallen onderzoeken verricht naar het controleren en manipuleren van emoties en mensen worden overgehaald iets te kopen door in te spelen op het gevoel. Onze hele maatschappij draait om emotie.

Het is dan ook niet onbegrijpelijk dat leiders die een totalitair bewind ambiëren, terugvallen op het geheel controleren van emoties. In hun ogen zal een bepaalde mate van emotie bijdragen aan het volledig in de macht hebben van de bevolking. Naast dat dit geen legitieme vorm van macht is, bestaat er natuurlijk het risico van ontsnapping aan deze controle door een enkeling. Want de mens kan nog steeds voelen, en wanneer het gevoel van bijvoorbeeld woede sterker is dan de angst, zullen zij in opstand komen en bestaat de mogelijkheid van omverwerping van het bewind.

Wanneer zullen medicijnen in het grondwater verspreidt worden die de emotie uitschakelen? Wanneer zal de idee van totale onderdrukking van het gevoel werkelijkheid worden? Zijn we hier niet al langzaam naar toe aan het werken met alle onderzoeken die gedaan worden naar het hoe en waarom van emotie? En, bestaan er niet al medicijnen die emoties en het zenuwstelsel onderdrukken? Wanneer zal de eerste persoon opstaan die een totalitair bewind gaat nastreven in een land waar de bevolking geen emotie meer kent?

Dit essay is geschreven voor de Veerstichting in 2009.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s