Oorlogsvoorwerpen in de Kunsthal

Zondag stapten mijn lief en ik op de fiets naar Rotterdam voor een bezoekje aan de Kunsthal. Een paar weken geleden waren we er al geweest voor de tentoonstelling S.H.O.E.S. en Forever Young van Martijn van de Griendt (het bijbehorende boek heeft nu een ereplekje op mijn Expedit). Op onze dwaaltocht op zoek naar de volgende zaal kwamen we langs De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen die op dat moment nog opgebouwd werd. Zelfs van een afstandje werd onze aandacht getrokken dus we beloofden elkaar snel weer terug te gaan. Zo geschiedde.

Ik kan alleen maar zeggen: wat een prachtige tentoonstelling! Allereerst mooi vormgegeven met een donkere zuil per voorwerp met – naast een toelichting – daarop een quote die met het voorwerp te maken heeft. Waar we dachten deze tentoonstelling wel even te kunnen doen, dwaalden we wel twee uur door de hal heen. We werden geraakt door de afscheidsbrief van Carl Martin Zellermayer (zie hierboven), gniffelden om de gasvrije kinderwagen die gemaakt werd voor Prinses Beatrix en bewonderden de inventiviteit van de mensen die in deze vreselijke tijd geleefd hebben.

Een gestolen servies. Een trompet. Een bril. Een straatnaambordje. Honderd voorwerpen met ieder hun eigen verhaal die niet alleen de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog laten zien maar ook de kracht en de moed die veel mensen, ondanks alles en misschien ook wel gedwongen door de omstandigheden, wisten op te brengen. Je weet al zo veel over de Tweede Wereldoorlog, maar toch laten deze voorwerpen je weer kennis maken met een hele andere kant of vertellen een verhaal dat je nog niet kende.

Zo kwamen we ook bij een metalen tondeuse met een oranje lintje er aan. Gebruikt om na de bevrijding ‘de moffenmeiden’ publiekelijk kaal te scheren. Omdat ze verliefd waren geworden op een Duitse soldaat. Even daarvoor hadden we het er al over: soldaten zijn ook maar jongens die verplicht worden te gaan vechten voor the cause van een of twee gekken. Zij deden wat hun opgedragen werd. En de meiden die verliefd op ze werden, werden verliefd op gewoon een jongen, die toevallig on the other side stond. Ze werden er echter voor beschimpt en bestraft. Logisch misschien ook, ze gingen om met de vijand. Maar toch. Het bleef in mijn hoofd zitten. Liefde kun je niet tegen gaan en liefde kun je niet verbieden. Moet je over liefde willen en mogen oordelen?

Iets anders dat me aan het denken zette, waren de vele verhalen over NSB’ers, verzetsmensen, mensen die Joden hielpen of lieten onderduiken… Het is nu niet voor te stellen hoe het is om in oorlog te leven, maar aan welke kant zou ik staan? Zou ik de kracht vinden om me te blijven verzetten tegen een – in eerste instantie – oppermachtige vijand? Komt er niet een moment dat je ook voor zelfbehoud kiest? Ik weet het niet.

Want is het niet een primaire reactie van de mens – waarvan je kiest of je hem naleeft – om voor zelfbehoud te kiezen? Na de oorlog zijn heel veel NSB’ers veroordeeld en ook nu is een NSB-gerelateerde familiegeschiedenis reden voor afwijzing en afstandelijkheid. Vanuit de geschiedenis en al hetgeen gebeurd is in de Tweede Wereldoorlog snap ik deze primaire reactie, maar de vraag is of er niet enkelen van ons misschien dezelfde keuze hadden gemaakt of zouden maken, mochten wij ooit nog in een dergelijke situatie belanden.

In het dagelijkse leven zie je (uiteraard zeer verkleind) veelal hetzelfde gebeuren. Mensen kunnen heel kwaad of verontwaardigd over iets zijn, maar als het er op aankomt, kiezen zij in plaats van verzet vaak voor hun baan, hun goede naam, een familieband, een vriendschap… Zelfbehoud is een natuurlijke eigenschap van de mens. Ik heb geen woorden of maar een greintje sympathie voor de gruwelen die Hitler (en zijn volgers) in de Tweede Wereldoorlog heeft doen ontstaan, maar de tentoonstelling De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen heeft me wel veel meer aan het denken gezet over de menselijke kant van de verhalen van degene die in de oorlog wellicht niet (helemaal) aan de ‘goede’ kant stonden. Ik kan dat niets anders dan een verrijking noemen.

De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen is nog t/m 5 mei 2014 in de Kunsthal in Rotterdam te zien en is echt meer dan de moeite waard om te bezoeken. 

Advertenties